سرگیجه و عدم تعادل

سرگیجه و عدم تعادل یکی از شایع ترین بیماری های دوران پیری می باشد. اختلالات تعادلی به دو شیوه Dizziness ,vertigo خود را نشان می دهند. Dizziness اصطلاح عام سرگیجه می باشد و شامل عدم تعادل می شود. Vertigo نوعی سرگیجه می باشد که فرد احساس می کند محیط به دورش می چرخد و یا خودش به دور محیط می چرخد.

شروع علائم ممکن است ناگهانی / تدریجی باشد و علائم ممکن است از خفیف تا شدید خود را بروز دهند.

هم چنین ممکن است علائم سرگیجه از چند ثانیه تا چند روز طول بکشند.

  اختلالات تعادلی سومین بیماری شایعی است که بیماران از ان شکایت می کنند و توسط تمام گروه های سنی گزارش می گردد و عمدتا به صورت سر درد و درد در ناحیه ی پایینی پشت می باشد. در سن 70 سالگی Dizziness ,مهمترین  شکایت پزشکی بیماران است.


اختلالاتت گوش داخلی و سرگیجه

برخی از اختلالات گوش داخلی از جمله منییر می تواند سبب سرگیجه شوند.

التهاب گوش داخلی از جمله التهاب حاد عصب دهلیزی در همین رابطه است. لابیرنت مایع درونی گوش میانی است که التهاب آن نیز می تواند باعث سرگیجه شود. علائم سرگیجه ناشی از التهاب لابیرنتیت شامل کم شنوایی، تهوع، استفراغ است و ممکن است چندین روز طول بکشد. عفونت در مایع گوش داخلی عامل اصلی بروز این نوع از سرگیجه است. حاد شدن این نوع التهاب می تواند باعث درگیری عصب تعادلی یا عصب دهلیزی نیز شود. بیماری های خود ایمنی در صورت درگیری گوش داخلی نیز می توانند باعث بروز سرگیجه شوند. رسوب بلورهای کلسیمی در مایع گوش داخلی نیز باعث بروز سرگیجه می شوند. بروز عفونت و سرگیجه خوش خیم وضعیتی از عوارض این اختلال می باشد.

نقش شنوایی شناس در اختلالات سرگیجه

ادیولوزیست ها نقش اصلی را در ارزیابی بیماری های تعادلی بازی می کنند .زیرا عوامل ایجاد کننده ی سرگیجه و اختلالات تعادلی می تواند علائم شنوایی نیز ایجاد کند. بنابرین در ارزیابی بیماران مبتلا به Dizziness باید کل دستگاه شنوایی و تعادل بررسی گردد. این وظیفه به عهده ی ادیولوژیست می باشدو علت ان ارتباط اناتومیکی و فیزیولوزیکی شنوایی و تعادل و تخصص بیشتری که ادیولوزیست در این حیطه دارد,می باشد.

نشانه های سرگیجه

احساس کاذب حرکت یا چرخش

احساس سبکی سر

عدم تعادل

سنگینی سر

 

انواع سرگیجه

سرگیجه وضعیتی خوش خیم یا BPPV به دنبال تغییر وضعیت در سر رخ می دهد. فرد در هنگام تغییر وضعیت( تغییر وضعیت در بستر) احساس سرگیجه می کند

التهاب گوش داخلی: التهاب گوش داخلی از جمله التهاب حاد دهلیزی می تواند منجر به سرگیجه های طولانی مدت شود.علائمی از جمله تهوع، استفراغ و عدم تعادل نیز می تواند از نشانه های این اختلال یاشد.

اگر این علائم همراه با از دست دادن شنوایی باشد لابیرنتیت نام دارد. این اختلال ممکن است خود به خود بهبود یابد.

میگرن ناشی از اختلال دهلیری

نشانه های میگرن معمولا فراتر از سردرد می باشد. سرگیجه ناشی از این اختلال ممکن است چند ساعت تا چند روز طول بکشد.

نوروم اکوستیک

نوروم اکوستیک یک تومور خوش خیم است که بر روی بخش دهلیزی عصب هشت بوجود می اید. پیام های تعادلی از بخش حلزون از طریق این عصب به مغز فرستاده می شود. کم شنوایی تدریجی، وزوز در یک گوش به همراه عدم تعادل و سرگیجه از جمله نشانه های بیماری نوروم اکوستیک می باشد.

غش کردن

این نوع سرگیجه شامل غش کردن و احساس سبکی سر می باشد. هوشیاری فرد در این نوع سرگیجه از بین نمی رود. تهوع و رنگ پریدگی از علائم این نوع غش می باشد. کاهش فشار خون و نارسایی قلبی می تواند عامل این نوع عدم تعادل باشد.

 

عدم تعادل

عدم تعادل نوعی بی ثباتی در راه رفتن و ایستادن می باشد.

از جمله عوامل ایجاد عدم تعادل می تواند موارد زیر باشد:

اختلالات گوش داخلی اختلالات حسی

اختلالات بینایی

سالمندی

بیماری های عصبی

برخی از داروها از جمله داروهای ضد تشنج

 

علل سرگیجه

داروها از جمله داروهای کاهنده فشار خون

اختلالات گوش داخلی

اختلالات اضطرابی

کم خونی و کمبود آهن

قند خون پایین

عفونت گوش

 

تشخیص سرگیجه

ENG  


عفونت گوش داخلی و احساس سرگیجه

عفونت گوش داخلی که در اثر حمله ویروس به مایع داخل گوش اتفاق می افتد، گوش داخلی را دچار التهاب کرده و فرد احساس سرگیجه، تهوع، و تعریق می‌کند.


    یکی از قدیمی ترین ازمون های ارزیابی کننده ی وستیبولار ENG می باشد که مبتنی بر Electro.oculography  (تکنیکی که به صورت عینی حرکات چشم را از طریق اندازه گیری پتانسیل قرنیه –شبکیه ثبت می کند ) می باشد.

ENG     می تواند اطلاعات مفیدی را  ارائه  دهد که معمولا توسط روش های تصویر برداری و روش های الکترو فیزیولوژیک جدید بدست می آیند. این آزمون همواره یکی از آزمون های اصلی تشخیصی برای بررسی عملکرد گوش داخلی است . بدلیل سازماندهی پیچیده ی سیستم دهلیزی- چشمی، عصب دهی گیرنده های مجرای نیم دایره ای حرکت چشم را در سطح افقی تحت تاثیر قرار می دهد . وقتی که سر چرخانده می شود , حرکت اندولنف در افراد نرمال باعث ایجاد حرکت جبرانی در چشم  به دور از حرکت سر می گردد . چشم ها به آهستگی حرکت می کنند تا اینکه به حد اکثرانحراف برسند، سپس بدلیل عملکرد اصلاحی دستگاه مرکزی،  و قبل از تکرار حرکت جبرانی، سریعا به جایگاه خود برمی گردند ,این فعالیت نیستاگموس نام دارد.

VNG

VNG  روشیی بسیار کارامد و غیر تهاجمی است که برای ثبت حرکات خطی و پیچشی چشم به کار میرود

از طریق استفاده از دوربین فیلم برداری مادون قرمز ,  هر دو حرکت چرخشی و خطی چشمی قابل مشاهده و ثبت می باشد .هر چند که توانایی ثبت اکثر تجهیزات کلینیکی، محدود به ثبت حرکت خطی چشم می باشد


برخی از علائم سرگیجه که باید جدی بگیرید

برخی از علائم بروز سرگیجه را در جدول ذیل با شما درمیان می گذاریم.

برخی از علائم سرگیجه که باید جدی بگیرید
– در سرگیجه محیطی فرد با چرخاندن چند ثانیه ای سرش سرگیجه فوق العاده شدیدی به او دست می دهد.
– سرگیجه تا زمانی که تکرار نشود، خطرناک نیست اما اگر مدام تکرار شد حتما باید به صورت جدی پیگیری شود و به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کرد.
– سرگیجه های مرکزی نسبت به سرگیجه محیطی شدت شان کم و کمتر شایع تر هستند. در این حالت فرد اختلال تکلم پیدا می کند و ممکن است حتی به زمین بیفتد.
– سرگیجه می تواند ناشی از کاهش جریان خون به قاعده جمجمه باشد. خونریزی مخچه با سرگیجه، سردرد، اشکال در راه رفتن و ناتوانی در نگاه کردن به یک سمت همراه است.
– یکی از علایم بیماری ام اس، سرگیجه است که معمولا شروعی ناگهانی دارد. ضربه به سرو گردن یا میگرن هم می تواند سرگیجه بیاورد.


همانوطر که پیشتر گفته شد سرگیجه برای بیان حالت های گوناگونی به کار می رود. سرگیجه دارای علائم گوناگونی است. سرگیجه می تواند ناشی از یک احساس گیجی یا ضعف باشد. این نوع سرگیجه با دراز کشیدن فردمعمولا از بین می رود. هم چنین سرگیجه می تواند شامل چرخش یا دوران باشد به طوری که بیمار احساس می کند محیط اطراف به دور او می چرخد. این حالت را ورتایگو می گویند.

یکی از علل شایع ارجاع افراد بزرگسال بویژه سالمندان به پزشک، سرگیجه می باشد.


اضطراب و سرگیجه

برخی از اختلالات اضطرابی مانند ترس از ارتفاع و هراس می تواند سبب ایجاد سرگیجه شوند. اضطراب می تواند سبب تشدید سرگیجه ناشی از عفونت گوش داخلی شود.اختلال اضطرابی معمولا باعث تشدید اضطراب می شوند. اختلالات اضطرابی شامل هراس و ترس از مکان های باز، ترس از مکان های تاریک، ترس از ارتفاع و... می تواند باعث سرگیجه شوند. در صورت کنترل کردن اضطراب معمولا سرگیجه ناشی از آن نیز کنتربل می شود.


کم خونی و کمبود اهن

کمبود اهن ممکن است سبب علائمی از جمله خستگس، ضعف و سرگیجه شوند.


جدول علت کم خونی

ردیف علت کم خونی
1 خستگی‌های زودرس همراه با ضعف
2 ناتوانی جسمی و فکری
3 تعریق زیاد و التهاب زبان
4 کم آوردن نفس در سربالایی‌ها
5 ریزش مو
6 وزوز گوش ها
7 حساسیت به هوای سرد
8 سندرم پای بی قرار
9 تپش قلب
10 ناخن های خشک و پوسته پوسته و یا قاشقی

علائم سرگیجه های صبحگاهی

سرگیجه می تواند به علت دلایل زیاد قبلی ساده و وخیم باشد. کاهش قند بعضی اوقات می تواند منجربه سرگیجه های صبحگاهی شود. احساس سرگیجه احتمال دارد با ضعف و خستگی مفرط همراه باشد. این نوع سرگیجه صبحگاهی ممکن است با چندین فاکتور پیش زمینه اتفاق بیافتد.

گاهی مواردی نظیر داروها، تغییرات فشار خون و قند خون پایین منجربه سرگیجه می شود. چون سرگیجه و عدم تعادل گاهی در زمان بیدار شدن اتفاق می افتد، از علائم دیگربه سختی قابل تشخیص است.

نشانه ی دیگر سرگیجه احساسی است که فضای پیرامون به نحوی به دور سر می چرخد و همراه با عدم تعادل است. توجه داشته باشید که این نوع احساس سرگیجه می تواند به علت برخی دیگر از بیماری ها هم باشد.

زمانی که سرگیجه به علت افت فشار خون و قند خون باشد، فرد شاید حس کند که درحال قش کردن و بیهوش شدن است. بعضی اوقات سرگیجه می تواند به همراه حالت تهوع، ضعف، سیاهی رفتن چشم و کم شنوایی باشد که موقتی است.


قند خون پایین

این نوع سرگیجه در افراد دیابیتی که انسولین تزریق می کنند ممکن است رخ دهد. سرگیجه ممکن است همراه با تعریق باشد.

گرما زدگی و سرگیجه

کم آبی ناشی از گرمازدگی معمولا باعث اختلالات بسیاری در بدن می شود. یکی از این اختلالات سرگیجه است. سرگیجه ناشی از گرمازدگی معمولا می تواند به سراغ هر فردی بیاید. فصل گرم سال یعنی تابستان و گرمازدگی ناشی از آن یکی از عوامل سرگیجه های دوره ای می باشد. این نوع سرگیجه در بیماران قلبی که دارو مصرف می کنند بیش تر مشاهده می شود. توصیه می شود در هنگام بروز سرگیجه ناشی از گرمازدگی در مکان خنکی استراحت کنید و با نوشیدن مایعات، علائم گرمازدگی را کاهش بدهید.

ماشین زدگی و سرگیجه

بعضی از افراد در هنگام مسافرت با وسایل نقلیه احساس سرگیجه موقت می کنند. مایع درون گوش داخلی و مجاری تعادلی در تعادل نقش دارند. هرگونه حرکت سریع و تند در این مایع می تواند باعث سرگیجه شود. پس به صورت کلی سرگیجه ناشی از ماشین زدگی به علت حرکت غیر عادی مایع اندولنف درون گوش داخلی است. در هنگام مسافرت با وسایل نقلیه چشم در غیاب حرکت بدن، حرکت می کند. حرکت چشم ها باعث حرکت مایع اندولنف می شود. این حرکات باعث می شود تا پیام یا پالس اشتباهی به مغز فرستاده شود و مغز اقدام به صدور فرمان در غیاب حرکت واقعی نماید.


بیماری منییر و سرگیجه

بیماری منییر یکی از بیماری های گوش داخلی می باشد که به علت اختلالات مایع اندولنف درون گوش داخلی بوجود می آید. این بیماری را هیدروپس آندولنف می نامند. فشار مایع درون گوش داخلی بالا می رود. یکی از علائم منییر سرگیجه است. سرگیجه ناشی از منییر دورانی است و معمولا از بیست دقیقه تا چند ساعت طول می کشد ولی معمولا کمتر از 24 ساعت است. این نوع سرگیجه زمان خاصی ندارد و ممکن است هر لحظه بروز کند. این نوع سرگیجه معمولا همراه با وزوز، کم شنوایی و احساس پری در گوش می باشد.


وزوز و سرگیجه

وزوز احساس صدا در گوش بدون وجود منبع خارجی است. در صورت بروز وزوز همراه با سرگیجه به بیماری منییر باید شک کرد. در این بیماری علاوهبر نشانه های وزوز و سرگیجه، علائمی از جمله کم شنوایی و احساس پری در گوش نیز مشاهده می شود.


سن و سرگیجه

سن یکی از عواملی است که می تواند بر سرگیجه تاثیر بگذارد. همانگونه که در بالا عرض شد یکی از علل ارجاع افراد میانسال و کهنسال به پزشک، سرگیجه می باشد. عوارض بالا رفتن سن شامل اختلال حرکتی، اختلالات مفصلی، اختلالات بینایی، کند شدن حرکت ماهیچه ها و عضلات می توانند باعث عدم تعادل و سرگیجه شوند.

در صورت بروز سرگیجه در افراد با سن بالا، باید موضوع را پزشک در میان گذاشت.

مانور های درمانی

برای تشخیص و درمان سرگیجه از مانورهای خاصی استفاده می شود که از ان جمله می توان به مانور دیس هالپایک اشاره کرد. ذرات جامدی در درون بخش تعادلی گوش قرار دارند. این ذرات اتوکینیا نام دارند.در صورتی که این ذرات از جای خود کنده شوند و در مایع شناور شوند ممکن است باعث عدم تعادل و سرگیجه شوند. بااستفاده از مانورهای توانبخشی سعی می شود تا این ذرات به جای خود بازگردانند.


رژیم غذایی مناسب برای سرگیجه

رعایت رژیم غذایی مناسب می تواند علائم سرگیجه را بهبود بخشد. توصیه های زیر می تواند در بهبود علائم سرگیجه مفید باشد:


رژیم غذایی کم نمک

عدم مصرف از غذاهای پرچرب

عدم مصرف غذاهای با کلسترول زیاد

مصرف غذاهای ویتامینه از جمله ویتامینB12

مصرف ماهی و سبزیجات